Trong dân gian thường truyền tai nhau quan điểm: "Anh cả thường thật thà (thậm chí hơi khù khờ), còn em thứ lại cực kỳ tinh khôn". Thực tế đời sống cũng cho thấy nhiều trường hợp tương tự: trong khi người con đầu có phần lầm lì, chân chất thì người con thứ lại tỏ ra nhạy bén, khéo léo.

Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng đây thực chất là sự khác biệt giữa IQ (Chỉ số thông minh) và EQ (Chỉ số trí tuệ cảm xúc). Nói cách khác: Anh cả thường có ưu thế về tư duy logic (IQ), còn em thứ lại vượt trội về kỹ năng giao tiếp (EQ).

Căn cứ từ những nghiên cứu kinh điển

Nhà khoa học người Anh Francis Galton từng thực hiện một phân tích trên nhóm các nhà bác học xuất chúng và phát hiện một tỷ lệ lớn trong số họ là con cả trong gia đình. Từ đó, ông đưa ra nhận định: Trong một gia đình đông con, con cả thường sở hữu trí thông minh lý tính cao hơn.

Đồng quan điểm, nhà tâm lý học Robert Zajonc với mô hình "Hội tụ trí tuệ gia đình" cũng khẳng định có khoảng cách nhất định về trí tuệ giữa con đầu và con thứ. Kết quả gây bất ngờ khi trái ngược với định kiến "anh cả khù khờ", các số liệu lại cho thấy chỉ số IQ của con cả thường nhỉnh hơn một bậc.

Tại sao có sự khác biệt này?

Nguyên nhân không nằm ở gene di truyền mà chủ yếu đến từ thứ tự sinh và phương thức nuôi dạy của cha mẹ:

Con cả - "Dồn toàn lực" nuôi dạy: Khi đón đứa con đầu lòng, các bậc cha mẹ trẻ thường rất hào hứng nhưng thiếu kinh nghiệm. Họ dồn toàn bộ tâm trí, thời gian để nghiên cứu sách vở, tra cứu thông tin và bảo bọc con hết mức. Được lớn lên trong sự kỳ vọng và che chở tuyệt đối từ cả đại gia đình, con cả thường có nền tảng kiến thức tốt nhưng tính cách có xu hướng hướng nội, ít va chạm xã hội.

Con thứ - "Cuộc chiến" giành sự chú ý: Đến đứa con thứ hai, cha mẹ đã có kinh nghiệm và không còn quá tỉ mỉ như trước ("con đầu nuôi theo sách, con thứ nuôi theo bản năng"). Để giành được sự quan tâm của cha mẹ khi không còn là "duy nhất", trẻ thứ hai buộc phải học cách quan sát sắc mặt người lớn, biết cách nói lời ngọt ngào và hành xử khéo léo hơn. Đây chính là quá trình rèn luyện EQ tự thân của trẻ.

Lời khuyên cho cha mẹ: Để hai con cùng phát triển toàn diện

Dù xuất phát điểm về IQ hay EQ có khác biệt, sự trưởng thành của trẻ vẫn phụ thuộc chủ yếu vào giáo dục hậu thiên. Để tránh gây ra những rạn nứt tâm lý trong gia đình, cha mẹ cần lưu ý 3 nguyên tắc vàng:

1. Giữ cán cân công bằng

Sự thiên vị là "liều thuốc độc" phá hủy tình cảm anh chị em. Nhiều trường hợp con cả phải chịu thiệt thòi, gánh vác việc nhà để nhường nhịn em, dẫn đến tâm lý oán hận và xa cách gia đình khi trưởng thành. Hãy yêu thương các con bằng sự bình đẳng, không phân biệt đối xử.

2. Chiến lược "Bù đắp thiếu hụt"

Cha mẹ nên hiểu rõ thế mạnh của từng con để điều chỉnh:

- Với con cả: Ngừng bao bọc, hãy để con tự lập và rèn luyện kỹ năng giao tiếp, xử lý tình huống xã hội.

- Với con thứ: Đầu tư thêm thời gian cho việc bồi dưỡng kiến thức, rèn luyện tính kiên trì và tư duy sâu để cân bằng với sự lanh lợi sẵn có.

3. Tuyệt đối không so sánh

Mọi sự so sánh như "Sao anh/chị con chậm chạp thế" hay "Sao em con nghịch ngợm vậy" đều tạo ra bóng đen tâm lý. Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập với cá tính riêng biệt. Thay vì so sánh, hãy dạy con cách tôn trọng lẫn nhau: Anh cả biết nhường nhịn, em thứ biết kính trọng anh chị.

Lời kết: Thông minh hay khéo léo chỉ là khởi đầu, sự giáo dục cân bằng của cha mẹ mới là yếu tố quyết định tương lai của trẻ. Một môi trường gia đình hòa thuận, nơi mỗi đứa trẻ đều cảm thấy mình được yêu thương công bằng, chính là bệ phóng tốt nhất cho mọi chỉ số IQ hay EQ phát triển.

Theo Minh Châu