Sự sụp đổ của Intel, rủi ro Đài Loan và tương lai lượng tử: Nhìn lại từ cựu CEO Pat Gelsinger

Đăng lúc 22:56 18.07.2026

Vừa qua, cựu CEO Intel là Pat Gelsinger đã có một buổi chia sẻ cực kỳ thẳng thắn trên All-In Podcast, vén màn những góc khuất đằng sau sự sa sút của một tượng đài bán dẫn từng thống trị toàn cầu.

Từ vị thế độc tôn với kỷ nguyên "Intel Inside" huyền thoại, đế chế này đã tự đánh mất đi lợi thế cạnh tranh khi trao quyền lãnh đạo cho những người làm tài chính thay vì các chuyên gia kỹ thuật. Hệ quả kéo theo là một chuỗi những sai lầm chiến lược mang tính chí mạng: từ việc bị Apple hất cẳng, bảo thủ nhường ngôi vương gia công cho TSMC, cho đến việc để NVIDIA bỏ xa hoàn toàn trong cuộc đua định hình kỷ nguyên AI.

Bên dưới là tóm lược những điểm sáng giá nhất trong phần chia sẻ của Pat, được hệ thống lại để anh em dễ theo dõi. Không chỉ dừng lại ở việc mổ xẻ những vấp ngã của Intel trong quá khứ, Pat còn mang đến góc nhìn về những rủi ro đang đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng chip tại Đài Loan, giới hạn thực sự của cơn sốt AI hiện tại và thời điểm bước ngoặt mà điện toán lượng tử sẽ chính thức định đoạt lại luật chơi của thế giới công nghệ.

Sai lầm chí mạng: Để "dân tài chính" lãnh đạo công ty công nghệ

Intel từng là một tượng đài được dẫn dắt bởi những bộ óc kỹ thuật vĩ đại như Andy Grove hay Gordon Moore. Tại phòng họp ban lãnh đạo thời kỳ đó, 15 trên 20 người là các tiến sĩ kỹ thuật. Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu chệch hướng khi công ty rơi vào tay những "bean counters" (những người làm tài chính, kế toán).

Trong khoảng 5-6 năm trước khi Pat Gelsinger quay trở lại nắm quyền, Intel đã đốt tới 100 tỷ USD chỉ để trả cổ tức và mua lại cổ phiếu nhằm làm hài lòng các cổ đông. Thay vì đổ số tiền khổng lồ đó vào việc nghiên cứu, xây dựng các nhà máy mới hay mua hệ thống quang khắc EUV, họ lại chọn lợi nhuận ngắn hạn. Một công ty công nghệ trị giá hàng tỷ USD không thể đưa ra các quyết định kỹ thuật cốt lõi chỉ thông qua những bảng tính Excel.

Apple Silicon và dự án mật của Steve Jobs

Mối quan hệ giữa Intel và Apple thời kỳ chip kiến trúc Centrino từng rất tốt, nhưng Steve Jobs là một lãnh đạo cực kỳ khắt khe. Apple liên tục đòi hỏi Intel phải làm ra những con chip có kích thước nhỏ hơn và tiết kiệm điện năng hơn. Khi nhận thấy Intel không thể đáp ứng, Apple đã âm thầm chuẩn bị năng lực tự thiết kế silicon.

Pat nhớ lại một kỷ niệm: khi Intel đề nghị hỗ trợ Apple chuyển mã hệ điều hành từ kiến trúc PowerPC sang x86, Steve Jobs thản nhiên trả lời rằng nội bộ Apple đã tự cho người âm thầm biên dịch macOS sang nền tảng x86 trong suốt 4 phiên bản trước đó rồi. Apple luôn có sự chuẩn bị để tự chủ công nghệ thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một nhà cung cấp.

Lỡ chuyến tàu AI và sự trỗi dậy của NVIDIA

Vào thời kỳ đỉnh cao, nội bộ Intel từng cười nhạo GPU của Jensen Huang, coi đó chỉ là những cỗ máy xử lý đồ họa cho dân chơi game. Thế nhưng, NVIDIA đã kiên trì xây dựng nền tảng phần mềm CUDA và tối ưu hóa kiến trúc đa luồng trên hàng ngàn nhân xử lý đồ họa. Từng bước một, GPU của họ trở nên hoàn thiện cho đến khi giới nghiên cứu máy tính hiệu năng cao (HPC) nhận ra sức mạnh tính toán khổng lồ của nó và ứng dụng vào AI.

Pat tiết lộ Intel từng có dự án Larrabee nhằm dùng tập lệnh x86 để đối trọng lại GPU, nhưng dự án này đã bị khai tử chỉ một tuần sau khi ông rời Intel lần đầu tiên, khép lại cơ hội cạnh tranh sớm của hãng.

Bảo thủ với IDM và nhường ngôi cho TSMC

TSMC ngay từ đầu đã có tầm nhìn rõ ràng: trở thành nhà máy gia công của toàn ngành công nghiệp. Trong khi đó, Intel vẫn khư khư mô hình IDM (tự thiết kế, tự sản xuất). Hệ thống công cụ thiết kế (EDA) của Intel bị đóng kín, hoàn toàn không chia sẻ tiêu chuẩn và họ cũng không quan tâm đến việc mở xưởng gia công cho bên thứ ba.

TSMC đi ngược lại, họ chuẩn hóa quy trình và mở cửa cho mọi thiết kế. Kết quả là khi Pat trở lại vị trí CEO vào năm 2021, sản lượng wafer của TSMC đã lớn gấp 5 lần Intel. Hiện tại, cả ngành công nghiệp bán dẫn đều vận hành theo mô hình Foundry, buộc Intel phải xoay trục chiến lược theo hướng này để sinh tồn.

Đài Loan và điểm nghẽn chuỗi cung ứng toàn cầu

Đạo luật CHIPS đang có tác dụng khi năng lực sản xuất chip tiên tiến tại Mỹ đã tăng từ mức 12% lên 18%. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của thế giới hiện nay nằm ở Đài Loan. Dẫn lại nguồn từ báo cáo của Wall Street Journal, Pat cho biết nguồn năng lượng dự trữ của hòn đảo này chỉ đủ dùng trong vòng chưa tới 3 tuần.

Nếu xảy ra kịch bản bị phong tỏa, các nhà máy bán dẫn sẽ rơi vào tình trạng mất điện. Một fab khi đã tắt sẽ mất ít nhất 90 ngày để có thể khởi động lại và hậu quả kinh tế toàn cầu từ sự đứt gãy này sẽ còn tồi tệ hơn cả cuộc Đại suy thoái.

Bong bóng AI và Kỷ nguyên Điện toán Lượng tử

Trước những lo ngại về bong bóng AI khi các công ty đầu tư điên cuồng vào hạ tầng, Pat cho rằng rào cản tự nhiên giữ cho sự phát triển này không đi quá xa chính là năng lực của mạng lưới điện quốc gia. Việc xây dựng trung tâm dữ liệu phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn năng lượng có sẵn. Chúng ta đang ở đầu một chu kỳ phát triển AI sẽ kéo dài vài thập kỷ, với mục tiêu kỹ thuật là phải làm cho chi phí xử lý mỗi token rẻ đi 10.000 lần so với hiện tại.

Về máy tính lượng tử (Quantum Computing), công nghệ này sẽ tạo ra những đột phá thực tế ngay trong thập kỷ này (trước 2030). Giai đoạn đầu, nó sẽ giải quyết các bài toán tối ưu hóa quy mô cực lớn như logistics, sau đó mở khóa các giới hạn trong hóa học và sinh học. Vào khoảng năm 2032-2033, năng lực tính toán lượng tử sẽ đủ mạnh để bẻ gãy các hệ thống mã hóa hiện hành.