Đó là một chuỗi những thăng trầm dữ dội, từ một đứa trẻ bị bỏ rơi, một gã bỏ học đại học, cho đến khi chạm đỉnh vinh quang rồi lại bị đá văng khỏi chính công ty mình lập ra. Cuộc đời ông cho mình rất nhiều suy ngẫm về triết lý sống và cách làm sản phẩm, thế nên hôm nay mình muốn chia sẻ một bài viết chi tiết để anh em cùng ngồi nghiệm lại hành trình đầy điên rồ này.

Tu tuổi thơ biến động và những ngã rẽ định hình nên triết lý tối giản

Sinh ra vào ngày 24 tháng 2 năm 1955 tại San Francisco, cậu bé Steve Jobs đã phải chịu một biến động đầu đời khi cha mẹ ruột là Joanne Carole Schieble và Abdulfattah "John" Jandali quyết định đem ông đi làm con nuôi ngay sau khi sinh do những áp lực từ gia đình và sự khác biệt tôn giáo.

May mắn thay, ông được nhận nuôi bởi một cặp vợ chồng là Paul Reinhold Jobs và Clara Hagopian. Người cha nuôi Paul, một thợ máy và cựu chiến binh Thế chiến II, chính là người đã dạy Jobs cách làm việc bằng tay trong gara nhà mình. Mình nghĩ chính những ngày tháng mày mò cơ khí, nhìn cha trau chuốt từng góc cạnh khuất của món đồ đã khơi dậy trong Jobs niềm đam mê sâu sắc với điện tử và sự cầu toàn sau này. Dù sau này có tìm lại được mẹ ruột vào năm 1986 sau khi mẹ nuôi qua đời, Jobs vẫn luôn khẳng định Paul và Clara mới là cha mẹ thực sự của mình và ông cũng không hề muốn gặp lại người cha ruột.

Lớn lên ở khu vực sau này gọi là Thung lũng Silicon, Jobs sớm bộc lộ cái tôi khác biệt khi theo học tại Homestead High School, tham gia Câu lạc bộ Homebrew Computer Club và làm việc bán thời gian tại Hewlett-Packard. Đến năm 1972, ông nhập học Reed College nhưng lại quyết định bỏ học chỉ sau đúng một học kỳ vì không muốn lãng phí tiền bạc của cha mẹ. Thời gian đó ông sống khá nghèo khó, phải ngủ nhờ trên sàn phòng bạn và đi đổi vỏ chai nước ngọt lấy tiền ăn.



Thế nhưng, bước ngoặt lớn lại đến từ việc ông chọn học dự thính lớp học thư pháp. Lúc đó ông học chỉ vì đam mê kiến thức, nhưng nhiều năm sau, những hiểu biết về phông chữ đa dạng và khoảng cách thẩm mỹ đó đã được ông mang thẳng lên chiếc máy tính Macintosh. Đến năm 1974, Jobs lại có một chuyến đi kéo dài 7 tháng sang Ấn Độ để tìm kiếm sự giác ngộ tâm linh. Việc theo đuổi Phật giáo Zen, thử nghiệm LSD và thiền định đã nhào nặn nên một Steve Jobs có triết lý sống vô cùng tối giản, đề cao trực giác và luôn tập trung vào người dùng sau này. Mình thấy đây là minh chứng rõ nhất cho việc tích lũy trải nghiệm để sau này kết nối các dấu chấm trong đời.

Khởi nghiệp trong gara và cú sốc bị đuổi khỏi công ty ở tuổi 30

Năm 1976, câu chuyện huyền thoại bắt đầu khi Steve Jobs cùng Steve Wozniak và Ronald Wayne thành lập Apple Computer Company ngay trong gara nhà cha mẹ ông ở Los Altos. Sản phẩm đầu tay Apple I thực chất chỉ là một bo mạch chủ do thiên tài Wozniak thiết kế, còn Jobs đóng vai trò bán hàng và chăm chút phần vỏ ngoài.

Khi Apple II ra mắt năm 1977, nó đã trở thành một trong những máy tính cá nhân thành công đầu tiên trên thị trường đại chúng, đưa Apple tăng trưởng phi mã. Công ty lên sàn chứng khoán năm 1980 và biến Jobs cùng Woz thành triệu phú ở tuổi 25.



Năm 1981, khi tiếp quản dự án Macintosh từ Jef Raskin, Jobs bị mê hoặc bởi giao diện đồ họa và con chuột máy tính mà ông vô tình nhìn thấy tại trung tâm Xerox PARC. Ông quyết tâm mang bằng được những ý tưởng này lên chiếc Macintosh 128K, sản phẩm ra mắt ngày 24 tháng 1 năm 1984 với đoạn quảng cáo mang tên "1984" chấn động do Ridley Scott đạo diễn. Thế nhưng, thực tế phũ phàng là Macintosh ban đầu bán rất chậm vì giá thành quá đắt đỏ. Jobs bắt đầu xảy ra xung đột gay gắt với CEO John Sculley, vị chiến lược gia mà chính ông đã cất công tuyển mộ từ Pepsi về.

Cuộc chiến quyền lực nội bộ lên đến đỉnh điểm và kết quả là vào năm 1985, sau một cuộc đấu tranh gay gắt, Steve Jobs bị tước hết quyền lực và bị buộc phải rời khỏi Apple ở tuổi 30. Thử tưởng tượng anh em bị đuổi khỏi công ty do chính mình mang nặng đẻ đau, cảm giác đó chắc chắn là một cú sốc lớn nhất trong sự nghiệp của ông.

Thập kỷ đầy rực rỡ với NeXT và Pixar

Bị sa thải là một gáo nước lạnh, nhưng nhìn lại, đó lại là bước ngoặt tự do để ông thỏa sức sáng tạo. Ông lập tức thành lập NeXT Inc. vào năm 1985 để làm máy trạm cao cấp. Dù phần cứng của NeXT bán được ít máy vì kén người dùng, nhưng hệ điều hành và phần mềm hướng đối tượng NeXTSTEP lại cực kỳ tiên tiến, sau này trở thành nền tảng cốt lõi của Mac OS X. Thậm chí, Tim Berners-Lee đã phát minh ra hệ thống World Wide Web vĩ đại trên chính chiếc máy trạm NeXT này.



Cùng thời gian đó, vào năm 1986, Jobs đã bỏ ra 10 triệu USD để mua lại bộ phận đồ họa máy tính của Lucasfilm, lập nên cái tên Pixar đình đám. Ban đầu công ty tập trung bán phần cứng, nhưng sau đó Jobs đã định hướng Pixar chuyển hẳn sang làm phim hoạt hình kỹ thuật số. Bước đi điên rồ này đã gặt hái quả ngọt vào năm 1995 khi Toy Story – bộ phim hoạt hình 3D dài tập đầu tiên trên thế giới – công chiếu và đạt thành công vang dội, mở màn cho chuỗi bom tấn giành nhiều giải Oscar như A Bug's Life, Monsters, Inc., hay Finding Nemo.

Đến năm 2006, khi Disney mua lại Pixar với giá 7,4 tỷ USD, Jobs bỗng chốc trở thành cổ đông cá nhân lớn nhất của gã khổng lồ này với khoảng 7% cổ phần. Mình thấy khoảng thời gian rời xa Apple lại chính là lúc Jobs chứng minh được tầm nhìn kinh doanh và nghệ thuật đỉnh cao của mình.

Sự trở lại ngoạn mục và những cuộc cách mạng thay đổi thế giới

Năm 1997, Apple khi đó đang đứng trên bờ vực phá sản và họ đã đưa ra một quyết định lịch sử: mua lại NeXT với giá khoảng 429 triệu USD để đưa Steve Jobs trở lại. Ban đầu ông làm CEO tạm thời rồi chính thức nắm quyền vào năm 2000. Jobs đã thực hiện một cuộc cải tổ mạnh mẽ, cắt giảm hầu hết các dự án rườm rà không cần thiết để đưa Apple về với giá trị cốt lõi ban đầu: thiết kế tối giản và trải nghiệm người dùng, đi kèm chiến dịch truyền thông "Think Different" kinh điển.



Và thế là, chuỗi sản phẩm mang tính cách mạng lần lượt ra đời dưới bàn tay nhào nặn của ông cùng các cộng sự. Đầu tiên là chiếc máy tính iMac G3 năm 1998 với thiết kế màu sắc nổi bật như Bondi Blue, loại bỏ hoàn toàn ổ đĩa mềm truyền thống để chuyển sang tập trung vào cổng USB. Tiếp theo là máy nghe nhạc iPod năm 2001 kết hợp cùng kho nhạc trực tuyến iTunes Store, thay đổi hoàn toàn bộ mặt của ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu.



Đỉnh cao nhất chắc chắn là năm 2007 khi ông bước lên sân khấu giới thiệu chiếc iPhone đầu tiên, một thiết bị kết hợp hoàn hảo giữa iPod, điện thoại và một công cụ giao tiếp internet. Nó đã chính thức khai tử kỷ nguyên bàn phím cơ học cũ kỹ để mở ra thời đại smartphone cảm ứng hiện đại như ngày nay. Đến năm 2010, ông tiếp tục định hình phân khúc máy tính bảng với chiếc iPad. Từ một công ty suýt sập, Jobs đã biến Apple thành công ty giá trị nhất thế giới, đồng thời giới thiệu chuỗi Apple Stores và chuyển đổi dòng máy Mac sang dùng chip Intel.

Những góc khuất nghiệt ngã phía sau một tượng đài công nghệ

Tuy nhiên, để có được một sự nghiệp lẫy lừng như vậy, Steve Jobs cũng phải đánh đổi rất nhiều và bản thân ông cũng có những góc tối cá nhân không mấy êm đẹp. Trong đời sống riêng tư, ông từng có mối quan hệ rất phức tạp với gia đình. Khi bạn gái Chrisann Brennan sinh con gái đầu lòng Lisa Brennan-Jobs vào năm 1978, Jobs ban đầu đã phủ nhận trách nhiệm làm cha, mãi sau này mới chịu thừa nhận qua xét nghiệm DNA và hỗ trợ tài chính.



Cuộc sống của ông chỉ thực sự bình lặng hơn khi gặp Laurene Powell tại Stanford năm 1989 và kết hôn năm 1991 theo nghi thức Phật giáo tại công viên Yosemite. Họ có ba người con là Reed, Erin và Eve. Laurene chính là điểm tựa lớn nhất giúp ông cân bằng lại cuộc sống và Jobs luôn coi bà là một phần cực kỳ quan trọng.

Trong công việc, Jobs nổi tiếng là một nhà quản lý có phong cách khắc nghiệt, sẵn sàng sa thải nhân viên đột ngột và tạo áp lực cực lớn lên cấp dưới, dù điều đó cũng truyền cảm hứng mạnh mẽ. Và thử thách lớn nhất đời ông chính là sức khỏe. Được chẩn đoán mắc một dạng ung thư tuyến tụy hiếm gặp vào năm 2003, Jobs đã phạm sai lầm khi trì hoãn phẫu thuật suốt 9 tháng để thử các phương pháp điều trị thay thế như ăn chay, dùng thảo dược và nhịn ăn. Dù sau đó có trải qua phẫu thuật Whipple năm 2004 và ghép gan năm 2009, căn bệnh vẫn quay trở lại. Ông qua đời ngày 5 tháng 10 năm 2011 tại nhà riêng ở Palo Alto ở tuổi 56, với lời trăn trối cuối cùng đầy bí ẩn: "Oh wow. Oh wow. Oh wow."

Di sản để lại và bài học cho thế hệ trẻ

Nhìn lại toàn bộ cuộc đời Steve Jobs, mình thấy ông không đơn thuần là một doanh nhân, ông là một người định hình lại cách chúng ta sống. Ông đã cách mạng hóa ít nhất 6 ngành công nghiệp từ máy tính cá nhân, phim hoạt hình, âm nhạc cho đến điện thoại, máy tính bảng và xuất bản số. Triết lý tối giản và sự chú trọng vào trải nghiệm người dùng của ông đã để lại một di sản khổng lồ cho Apple, giúp công ty tiếp tục phát triển mạnh mẽ dưới thời Tim Cook.



Mỗi lần nghe lại bài diễn văn của ông tại đại học Stanford năm 2005 sau khi chẩn đoán ung thư, mình vẫn thấy vô cùng truyền cảm hứng với câu kết kinh điển: "Stay Hungry. Stay Foolish.". Đó chính là tấm gương phản chiếu cuộc đời ông: thời gian của chúng ta là hữu hạn nên đừng lãng phí nó để sống cuộc đời của người khác.

Thất bại không phải là kết thúc, mà có thể là bước ngoặt dẫn đến thành công lớn hơn. Hy vọng câu chuyện này sẽ tiếp thêm chút góc nhìn sâu sắc cho anh em khi nhìn về những sản phẩm công nghệ chúng ta dùng hàng ngày. Anh em nghĩ sao về triết lý làm sản phẩm của Steve Jobs, hãy cùng chia sẻ ở bên dưới nhé!